مینای نقاشی روی فلز

1394-11-05
مینای نقاشی روی فلز

مقدمه:

یکی از صنایع دستی زیبای ایران «مینای نقاشی» نام دارد. مینا سازی عبارت است از نقاشی و تزیین فلزات مختلف از قبیل طلا، نقره، مس، برنز، برنج، آهن و فولاد با رنگ های لعابی که در حرارت پخته و ثابت می شوند. در فرهنگ معین چنین آمده است، مینا ماده ای است از لعاب شیشه ای یا شفاف که آن را روی کاشی و فلزات برای نقش و نگار به کار می برند و ترکیبی است از لاجورد و طلا و غیره که با رنگ های لعابدار مخصوص، نقاشی و تزیین شده و این رنگ ها بر روی آن، در درجات بسیار زیاد در حرارت ثابت می گردند ( شریف زاده، 1381: 33 )

 

 قدمت مینا سازی:

اگر چه از هنر مینا کاری ایرانی قبل از قرن دهم هجری و دوره صفویه نمونه های قابل ملاحظه ای بدست آمده، ولی سابقه میناکاری در ایران به هزاره دوم قبل از میلاد می رسد. این هنر در ایران بنیان نهاده شده و سپس به سایر نقاط جهان راه یافته است. پروفسور پوپ در کتاب « سیری در هنر ایران» درباره میناکاری چنین بیان نموده است، مینا کاری هنر درخشان آتش و خاک است با رنگ های پخته و درخشان که سابقه آن به 1500 سال پیش از میلاد می رسد. بنا بر عقیده محققین قدیمی ترین مدارک میناسازی دنیا اثر هنرمندان عصر ساسانی می باشد ( سید صدر، 1388: 421 ).

مینا بر حسب شیوه ی به کار بردن رنگ بر روی فلز به سه نوع اصلی تقسیم می شود:

  1. مینای نقاشی شده
  2. مینای حجره ای ( خانه بندی)
  3. مینای روحی ( مینا با زمینه حکاکی و قلمزنی)

 میناکاری

مینای نقاشی:

پس از ساختن لعاب سفید ( که معمولاً با سرب، قلع، بلور، ریگ چخماق ساخته می شود)، فلز را داخل آن فرو برده و بیرون می آورند و به داخل کوره می برند و 750 درجه سانتی گراد حرارت می دهند. این عمل را سه بار انجام می دهند تا لعاب به صورت چینی روی فلز را بپوشاند. پس از آن مرحله طراحی و رنگ آمیزی می رسد. طراحی به دو صورت انجام می شود. یا با مداد روی ظرف لعاب خورده را طراحی و سپس با لعاب های رنگی نقاشی می کنند. یا طرح را روی کاغذ کشیده و طرح را با سوزن سوراخ سوراخ می کنند ( اصطلاحاً طرح را سوزنی می کنند) و کاغذ را روی ظرف لعابی قرار داده و گرده ذغال روی آن می کشند تا طرح روی ظرف منتقل شود و رنگ آمیزی آغاز می گردد. در مینای نقاشی بیشتر از روش دوم برای انتقال طرح استفاده می شود. پس از رنگ آمیزی و نقاشی، ظرف برای بار چهارم به کوره برده می شود تا رنگ ها تثبیت شوند ( شریف زاده، 1381: 35 ).  

 میناکاری

مینای نقاشی به دو روش انجام می گیرد:

روش اول آن است که رنگ ها را به صورت گرد نرمی در آورده و با آب، صمغ عربی و گلیسیرین مخلوط کرده و آن را روی صفحه ای شیشه ای، به وسیله کاردک های مخصوص حل می کنند. آنگاه مانند نقاشی معمولی آبرنگ، نقوش دلخواه را بر روی وسایل مورد نظر تصویر می کنند. روش دوم آن است که رنگ ها را با جوهر کاج یا جوهر اسطوخودوس می آمیزند و به شیوه نقاشی رنگ روغن عمل می کنند. در هر دو طریقه لازم است که وسایل مینایی را پیش از قرار دادن در کوره، با ملایمت روی چراغ الکلی حرارت دهند تا جوهرهای آن سوخته و زایل شود. پس از این مرحله، روی وسایل میناکاری شده را به وسیله لعاب مینایی بسیار شفاف، لعاب ظریفی ( به رنگ سفید) می دهند و مجدداً آن را در کوره می گذارند ( این مرحله باید طی 3 مرحله انجام گیرد) که حرارت کوره حدود 700 الی 800 درجه سانتیگراد می باشد.(یاوری، 1392: 339 )

امروزه در ساخت محصولات مینا، بیشتر از مس استفاده می شود. مس مورد نظر باید خالص، ناب و از انواع مرغوب باشد و قبل از کار توسط اسید، چربی زدایی شود.

ابزار کار مینا کاری شامل: کوره، گیره، انبردست، دستگاه پرس، قلم مو و ... می باشد.

نقوش مینایی عبارتند از: نقوش اسلیمی، ختایی، گل و مرغ و انواع نقوش پرندگان و حیوانات.

موارد مصرف مینای نقاشی شامل: لاله، شمعدان، گلدان، قدح، زیورآلات، گلاب پاش و.. می باشد، ضمن اینکه بر روی درها و چهل چراغ ها و ضریح اماکن متبرکه نیز میناکاری استفاده می شود و امروزه اصفهان مهم ترین مرکز میناکاری ایران است ( سید صدر، 1388: 421 ). 

روش نگهداری از محصولات مینای نقاشی: حفاظت از اشیای نوک تیز و برنده، حفاظت از ضربه و سقوط از ارتفاع، شستشو با آب ولرم و صابون و شوینده های معمولی و غیر اسیدی (یاوری، 1392: 339 )

منابع:

سید صدر، سید ابوالقاسم. ( 1388). دایره المعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن. تهران: انتشارات سیمای دانش.

شریف زاده، سید عبدالمجید. ( 1381). مینا؛ نقش و آتش. مجله کتاب ماه هنر. شماره 45 و 46 . ص 35-33 .

یاوری، حسین. (1392). هنرهای سنتی ایران در یک نگاه. تهران: انتشارات سیمای دانش. 

 

 

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد