هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

1398-10-25
هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

هنر چهارصد ساله طلاکوبیروی فلز

هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

طلا بعنوان یک نماد نفیس، باارزش و واسطه ای برای جواهرسازی و اشیاء زینتی، از گذشته تا کنون کاربرد داشته است. با گذشت زمان، رفته رفته انسان استخراج فلزات را آموخت و تکنیک استخراج مس و ساختن اشیاء پیشرفت کرد.

 هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

هنر طلاکوبی نوعی تزئین در هنرهای سنتی و اصیل ایرانی است، که با نخ، رشته های نازک و گاها ورق طلا بر روی احجام فولادی، جنگ افزارها، قلم ها واشیاء تزئینی کوبیده می شود.

طلا کاری تنها یکی از چندین روش تزیین های بکار برده شده در فلز کاری ایرانی می باشد، با این حال این فن بخاطر ویژگی و ارزش خاصخود و کاربردش برروی نقره، بسیار قابل توجه است.

تاریخچه

هنر طلاکوبی به خراسان، سمرقند و افغانستان اختصاص دارد که در این میان تعداد انگشت‌ شماری از استادان ایرانی در این زمینه فعالیت دارند. در ایران به این هنر کمتر پرداخته شده و بیشتر استادان این رشته اهل افغانستان هستند. طلاکوبی در دو سبک ایرانی و افغانی است که تفاوت میان این دو در تذهیب و مینیاتور به کار گرفته شده در طلاکوبی ایران است. قدمت این کار به 700سال پیش از دوره ی صفویه می باشد، که تاکنون مخفی و سری کار می شده، و هیچ گونه آموزشی نداشته است.

 هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

کاربرد

طلا کوبی که یکی از شیوه های تزیین اشیاء و آثار فولادی است، امروزه در شهرهای اصفهان و تهران رواج دارد. از فولاد علاوه بر افزارهای معمولی، علم هم ساخته می شود، که می دانیم آن را پیشاپیش صف عزاداران به ویژه در مراسم سوگواری حضرت امام حسین (ع)، حرکت می دهند. علم، افزون بر تیغه های فولادی معمولاً دارای پیکره های برخی از پرندگان و حیوانات دیگر و نیز گلدان، قوطی و شمعدان است. که تمامی آن ها به میله ای که قاب بر آن تکیه دارد، متصل است. همچنین بر روی تیغه های علم و به ویژه تیغه وسط که از سایر تیغه ‌ها بلندتر است، اسماء مبارکه طلا کوبی می شوند.

  هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

در حال حاضر طلاکوبی برروی مجسمه های پرندگان و حیوانات نظیر طاووس، کبوتر، آهو، شیر و... (که در واقع به تقلید از پیکره هایی که به انواع علم های سوگواری متصل است، ساخته و پرداخته می شود.) نیز صورت می گیرد.

 هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

انواع و روش انجام طلاکاری به مختصر

نوعی از طلا کاری بر اشیای نقره ای وجود دارد، که از نظر منشا متعلق به ساسانیان دانسته شده. دراین نوع طلا کاری از ملغمه برای زر اندود کردن استفاده شده است، این روش به «طلاکاری آتشین» نیز معروف می باشد.

  هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

ملغمه مخلوط پودر طلا و جیوه است، که توسط کاردک یا دست، لایه ای نازک از آن روی سطح زمینه به طور یکنواخت پهن میگردد و بعد از اتمام کار حرارت می دهند. حرارت باعث می شود جیوه از سطح کار تبخیر شود و یک لایه  نازک طلا بر بستر مس یا نقره باقی بماند. گاه برای طلا کوبی از ورقه های طلا نیز استفاده می گردد. برای این کار سطح مورد نظر را توسط قلم های عاج دار زبر می کنند، سپس ورق طلا را روی آن گذاشته به آرامی می کوبند. این پوشش با کمی حرارت ثابت می گردد.

 هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

در روشی دیگر:

برای انجام کار طلاکوبی، جاهایی را که می خواهند طلاکوبی شود، مشخص کرده و آن را با کارد مخصوص طلاکوبی، که کوتاه و تیز است، زبر می کنند. 

 هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

  (و یا در مواردی نقره) بسیار نازکی را روی سطح زبر جا می دهند. آنگاه با چکش طلاکوبی، سطح زیر را می کوبند و سرانجام آن را جلا می دهند تا هرگونه ناهمواری آن را از میان ببرند. پس از طی این مراحل، محصول آماده‌ ارایه می گردد.

طلاکوبی در ساخت علم( به روش سنتی)

در ساخت علم، اغلب جنس فلز به کار رفته در زمینه  کار فولاد است، که تمام مراحل شکل دهی آن به وسیله چکش و با دست انجام می گیرد و در پایان کل قطعات به یکدیگر متصل شده و کار پرداخت می گردد. در پایان نمونه کار آماده شده، به شیوه طلاکوبی تزئین می گردد.

برای این کار، ابتدا تمام قسمت هایی را که برای طلاکوب شدن در نظر گرفته اند به وسیله کارد مخصوص، خش انداخته و طرح مورد نظر بر روی سطح فولاد حک می گردد، سپس سیمی از جنس طلا به ضخامت یک تار موی انسان در شیارهای حک شده قرار داده می شود و به وسیله چکش نقده کوبی، تا جایی که در شیار مورد نظر کاملاً فرو رود کوبیده می شود.

  هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

سپس با یک قطعه سنگ یشم آن قدر بر روی کار می‌کشند، تا طلا و فولاد به یکدیگر جوش خورده شود. پس از اتمام کار طلاکوبی، بر روی فولاد نوعی جوهر مخصوص مالیده می شود و به وسیله حرارت، تمام سطح فولاد سیاه رنگ می شود. در نهایت تمام قسمت های کار به وسیله مصقل پرداخت می‌گردد تا کاملاً جلا پیدا کند.

   هنر چهارصد ساله طلاکوبی روی فلز

مواردی که برای ارزیابی یک اثر طلاکوبی روی فولاد، باید مورد توجه قرار داده شود:

  • زیرساخت (پیکره یا تیغه هر مورد دیگر) می بایست از کیفیت مناسب برخوردار باشد. قالب گیری مناسب، سوهان کاری و پرداخت هنرمندانه و با دقت بر ارزش کار می افزاید.
  • هرچه طرح ‌ها و نقوش به کار گرفته شده یا خطوط مورد استفاده در روی بدنه که با کارد مخصوص طلاکوبی بر روی بدنه ایجاد و با مفتول یا آب طلا پر شود، ظریف، ابتکاری و هنرمندانه انتخاب شود، بر کیفیت کار می افزاید.

  

  •  پرداخت نهایی محصول طلاکوبی که با مصقل انجام می شود؛ از اهمیت خاصی برخوردار است و بدیهی است که وجود هر نوع ناهمواری پس از جلا از ارزش محصولی می کاهد.

 

منابع:

  • احسانی، محمدتقی. (1393). هفت هزار سال هنر فلزکاری در ایران. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • افروغ، محمد.(1383). فلزکاری عصر سلجوقی و صفوی. تهران: گنجینه هنر.
  • توحیدی، فایق. (1395). فن و هنر فلزکاری در ایران. تهران: انتشارات سمت.
  • حیدرآبادیان، شهرام. (1392). شکوه فلز. تهران: سبحان نور.

1 نظر تا کنون درج شده است

    • Avatar
      Mehrdad Rezaei
      1399-05-22 12:26:49

      مقاله خوبی بود به وب سایت ما هم سر بزنید. http://liya-shop.com

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد