کاشی هفت رنگ، رنگین کمانی از خاک و آتش

1398-08-06
کاشی هفت رنگ، رنگین کمانی از خاک و آتش

کاشی هفت رنگ، رنگین کمانی از خاک و آتش

 کاشی7رنگ

هنر کاشیگری از آرایه های ارزشمند وابسته به معماری است که ذوق، سلیقه و هنرمندی کاشیگر سرزمین ما، آن را به درجه ای از رشد رسانده که تحسین بینندگان را برانگیخته است.کاشی، همچون فرزندی در هنر ایران است که در فراز و نشییب تاریخ،  رشدو تغییر یافته است. کاشی از فرآورده هایسرامیکی می باشد، که به علت پخته شدن در دمای معین به حالت نیمه شیشه ای تبدیل می شود؛ و خواصی همچون جذب آب کم و مقاومت در برابر ساییدگی و فشار را پیدا می کند.

خلق آثار هنری نمایانگر روح تلطیف یافته انسان می باشد. بدون شک هدف هنرمند  کاشی گر، تنها رفع حوایج روزمره و گذران زندگی نبوده است، چرا که او  ازبهشت ذهن خود، گلستانی را به نمایش می گذارد تا چشم هرهنرشناس و غیرآن را بنوازد.

در میان انبوهی از مصالح معماری چون: گل، گچ، خشت، سنگ، چوب و غیره، کاشی نقش عمده ای را در بنا ایفا می ‌کند. در حقیقت کاشی مکمل کار در معماری است. و هنرمندان ما به خوبی تشخیص دادند که در جهان اسلام یگانه عنصری که می ‌تواند اهداف هنر اسلامی را متحقق کند کاشی است.

می توان آثار گرانبهایی از این عنصر معماری و تزئیناتی را در اکثر مراکز متبرکه کشورهای اسلامی مشاهده نمود، که همه آن‌ها حاصل دسترنج توانای هنرمندانی است، که زندگی خود را وقف هنر و رسالت خود را در قبال آن از طریق هنر کاشی کاری انجام داده اند.

 کاشی7رنگ

نگاهی بر تاریخچه این هنر

با گسترش دین اسلام در شرق، شیوه معماری در این مناطق خصوصاً در بخش تزئینات تغییر نمود. اسلامیون، آن دسته از آثار هنری که از آداب و رسوم اسلامی خارج بودند و حاوی نماد انسانی و حیوانی بودند را تخریب کردند. در نظر آنان هنر می‌ بایست در خدمت علم و دانش باشد نه پرستش. در عهد اسلامی هنرهای تزئینی و صورت ‌گری فقط از جهت صحنه های یادگاری و حماسی باقی ماندند.

کاشی از لحاظ تاریخی پنجمین شیوه اساسی و بنیادی در تزئینات می باشد. استفاده از این شیوه در معماری اسلامی بسیار رایج گشت و طرح های جالب، جای تزئینات خشتی و گچی را گرفت و همه علاقمند تزئینات با کاشی شدند. استفاده از کاشی به نحوی که روی دیوار را کاملا بپوشاند، اولین بار در قرن ۱۳و در قونیه به کار رفته است. کاشی کاری بصورت هنر تزئینی در کشورهای اسلامی به اوج شکوفایی خود رسید و یکی از ویژگی های برجسته معماری اسلامی به شمار می رود.

انواع کاشی شامل : کاشی معرق، هفت رنگ، معقلی، زرین فام و مینایی و ... است. یکی از انواع کاشی که برای زینت بنا از آن استفاده می شد، کاشی خشتی یا هفت رنگ بود.

 کاشی7رنگ

 کاشی خشتی (هفت رنگ):

مختصر می توان گفت از تلفیق خشت های ظریف لعاب دار که هریک از آن ها بخشی از طرح کلی را در بر دارد ساخته می شود. هفت رنگ،سبکی از کاشیکاری است که در آن از کاشی هایی با شکل و ابعاد منتظم بنا بر سلیقه استادکار و ویژگی های محل اجرای اثر و اصولاً به شکل های مربع، مستطیل، شش ضلعی و یا اشکال دیگر استفاده می شود.

این کاشی ها در اندازه‌های متداول ۱۵×۱۵و ۲۰×۲۰سانتیمتر و برای مناره و گنبد در ابعاد ۱۵×۷٫۵یا ۲۰×۱۰سانتیمتر به صورت خشت و با رنگ زمینه غالباً سفید تهیه می گردد.

  کاشی7رنگ

برای انتقال طرح به زمینه سفید خشت ها، ابتدا خشت ها را در کنار هم چیده و تمام خطوط مربوط به طرح و نقش دلخواه بر روی کاغ را با دقت تمام به وسیله سمبه سوراخ می نمایند. گرده زغال و دوده را بر سطح کاغذ می پاشند و به این ترتیب طرح اولیه به کمک گرده ذغال برروی کاشی کپی می شود.

 بعد از این مرحله، طرح  بر روی خشت ها به وسیله اکسید منگنز، قلم گیری شده و با رنگ های مختلف، امّا با پایه حرارتی پایین تر از رنگ اول کاشی(یعنی سفید) رنگ آمیزی می گردند، و دوباره به کوره رفته وآماده نصب می شوند.

  کاشی7رنگ

 هفت رنگ اصلی و متداول جهت رنگ آمیزی این آثار عبارتند از سیاه، سفید، لاجوردی، فیروزه‌ای، قرمز، زرد و حنایی که امروزه از سایر رنگ ها مثل طلائی، سبز و … نیز استفاده می شود.

    کاشی7رنگ

سرعت اجرای کاشیکاری به سبک هفت رنگ نسبت به سبک معرّق بیشتر است. از این نوع کاشی ها در اماکن متبرکه و تاریخی بسیار استفاده شده ‌است.

درحال حاضر کاشیکاری و کاشی سازی از هنرهای دستی اصفهان و شيراز است. گرچه در سرتاسر نقاط ايران امروزه توليد كاشي هفت رنگ انجام مي گيرد. ازاساتید این هنر مانند - آقاحسین مصدق زاده ومرحوم حاج کریم آقا فغفوری وعلی پنجه پور و محمد علی شیشه گر و استاد علی تعبدی و..... مي توان نام برد.

این نكته را باید یادآور شد كه مراد كاشی گر و كاشی ساز از خلق چنین آثار هنری هرگز رفع احتیاجات عمومی و روزمره نبوده، بلكه شناخت هنرمند از زیبایی و ارضای تمایلات عالی انسانی و مذهبی، مایه اصلی كارش بوده است. مخصوصاً اگر به یاد آوریم كه هنرهای كاربردی بیشتر جنبه ی كاربرد مادی دارد، حال آن كه خلق آثار هنری نمایانگر روح تلطیف یافته انسان می باشد، همچنان كه «پوپ» پس از دیدن كاشی كاری مسجد شیخ لطف الله در «كتاب بررسی هنر ایران» می نویسد،«خلق چنین آثار هنری جز از راه ایمان به خدا و مذهب، نمی تواند به وجود آید».

  کاشی7رنگ

منابع:

  •         پوپ، آرتور اپهام. (1393). معماری ایران {ترجمه: غلامحسین صدری افشار}. تهران: دات.
  •         ماهرالنقش، محمود. (1362). طرح و اجرای نقش در کاشیکاری ایرانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  •         ویلبر، دونالدن. (1389). سیر تحول کاشی در معماری ایران(دوره اسلامی) {ترجمه: ربابه خاتون}. تهران: چهارطاق.
  •         پورتر، وینیتیا. (1381). کاش های اسلامی {ترجمه: مهناز شایسته فر}. تهران: م.سسه مطالعات هنر اسلامی.

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد