سفالینه های غیرلعابی

1398-04-16
سفالینه های غیرلعابی

سفالینه های غیرلعابی
سفالگری یکی از مهمترین و قدیمی ترین هنرهای دستی بشر بوده که از دیر باز در ایران رونق داشته است.
 در دوران پیش از تاریخ ظروف سفالین با دست وبدون هیچ وسیله ای ساخته، و دارای برش های بی قاعده و بدنه ای ضخیم بودند. شیارهای موجود بر روی بعضی از ظروف در شوش وتل باکون نشان دهنده آن است که با دست مرطوب و یا با کمک وسیله ای چوبی یا استخوانی گل را در گذشته ورز می دادند؛ بعدها چرخ سفال توسط ایرانیان اختراع شد. ابتدا این چرخ صفحه ای ساده بوده و بتدریج به چرخ بزرگی تبدیل شد، که سفالگر با پاهای خود آنرا به حرکت در می‌آورد.
به گونه ای که کوزه گر در جهت مخالف حرکت عقربه ساعت، با پای خود چرخ را می گرداند، و با دست به مواد خام کوزه گری که گل رس یا خاک رس بود، شکل های خاص که متبلور ذوق و سلیقه، نقشی از هنر های ایرانی را در خود داشت، می داد؛ و آثار هنری ارزشمندی ایجاد می گرداند. سپس برای ماندگار کردن این آثار آن ها را در کوره های پخت ویژه حرارت می‌ داد و در صورت دلخواه با لعاب ویژه ای می پوشاند .
 سفال
سفال ها به دو صورت ساخته و به کار گرفته می شد:
یکی سفالینه های با تزیینات لعابی، و دیگری سفال با تزیینات غیر لعابی؛که البته تزیینات غیر لعابی تقریبا از همان ابتدا که بشر به ساخت سفال پرداخت پدیدار شد، وهمچنان ادامه دارد. اما تزیینات لعابی در اواخر دوره قبل از اسلام ایجاد شد و در دوره بعد از اسلام رواج یافت وبه اوج رسید و باعث از رونق افتادن تزیینات غیر لعابی شد؛ تا جایی که اکثر متون مربوط به سفال درزمینه ساخت وتزیینات لعابی سفال است . و همچنین بیشتر کارهای هنری نیز مربوط به همین زمینه می‌ باشند .
 سفال
به دلیل فراموش شدگی این هنر، اطلاعات بسیار ناچیزی از آن  در دست می باشد. نگاهی مختصر بر سفالینه های غیر لعابی خواهیم داشت تا قدری با این بخش از تاریخ هنر نیز آشنا شویم.
  سفال
بعد از ساخت سفالینه، برای زیباترشدن و ارایه بهتر و کاربردی تر اقداماتی بر روی سفال خام انجام می گیرد که یکی از آن ها لعاب می باشد؛ این اقدامات برای سفالینه های غیر لعابدار به شرح زیر می باشد.
 
پرداخت
پرداخت و پوشش دادن : جهت  بر طرف کردن هر گونه زواید، ناهمواری و ناهمگونی انجام می شود. که مهارت ودقت سفالگر در این مرحله موجب تولید مطلوب می‌گردد . سابقه این امر، از اثر به جا مانده از انگشتان وابزار مورد استفاده بر روی سفال از هزاره پنجم قبل از میلاد، که هنوز از چرخ دستی استفاده نمی شد، و از روشهای دستی و فیتیله ای یا سبدی استفاده می گردید, دیده می‌ شود. از بین بردن تر ک ها، اصلاح شکل کروی ودایره ای ظرف، نازک، سبک ویکنواخت کردن از اهداف پرداخت نمودن است. در دوران اسلامی همواره این روش مورد استفاده سفالگران بوده واین مرحله از سفالگری اهمیت زیادی داشته است .
 سفال
داغدار کردن و مهر کشیدن : در این روش با مهره ای که جنس آن از سنگ صابون است یا با قطعه ای استخوان،  ظروفی را که تازه درست کرده اند و در حال خشک شدن است پرداخت می کنند. معمولا ظرف در حالی که روی چرخ می ‌گردد, بر اثر تماس با مهره داغدار شده، پس از پخته شدن، اثر مهر روی سفال به جای می ماند و حالت براق وصیقلی پیدا می‌ کند. سفال های داغدار در سراسر هزاره پنجم ق.م تا دوره اسلامی در تمدن های مختلف، بویژه در دوران استفاده از سفال خاکستری، متداول بوده است.
  سفال
صیقل دادن: این روش در واقع نوعی لعاب دادن است، که با داغدار کردن فرق دارد.
در دشت خوزستان و فلات مرکزی، سیلک، چشمه علی، اسماعیل آباد و قره تپه نمونه هایی از سفال قرمز منقوش یافت شده، که به نحوی با لعاب گلی صیقلی شده وسپس منقوش گردیده است.
  سفال
در گزارش کاوشگران این نوع سفال، صیقل منقوش خوانده شده است. در دوران پس از سفال نخودی وقرمز منقوش، یعنی دوره سفال خاکستری، همچنان روش استفاده از لعاب و دوغاب برای صیقل دادن، بین سفالگران رایج بوده. زیبا ترین نمونه آن را که به صورت طرح های هندسی می باشد، می توان در سفال های خاکستری تپه حصار دید. در دوره های اسلامی استفاده از لعاب، به تدریج جایگزین این روش شد.
  سفال
بعد از اتمام مراحل پرداخت برای تزیین سفال نیز اقداماتی صورت می گیرد که در سفالینه های غیر لعابی، تکنیک های فراوانی برای این عمل وجود دارد.
در مقاله شماره بعدی با هم به توضیح و شناخت این روش ها و تکنیک ها خواهیم پرداخت.
 

منابع:

کامبخش فرد، سیف الله. (1392). سفال و سفالگری در ایران. تهران: ققنوس.
کیان اصل، مریم. (1387). سفال ایران. تهران: دایره.
یاوری، حسین (1384). سفال و سرامیک سازی. تهران: ایران شناسی.
 

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد