مینا کاری

1398-03-07
مینا کاری

میناکاری

میناکاری،هنری زیبا، با جلوه ای که همچنان چشم نوازی می کند؛ هنری که روزبه روز بر ارزش آن افزوده می گردد و همچنان مورد استقبال و یکی از صنایع دستی نفیس و ارزنده کشورمان است.

مینا از نظر لغت ارتباط با واژه مینو به معنای بهشت دارد، که این خود دلیلی بر زیبایی نقوش مینایی می باشد، که در هنر استعاره ای از نقوش بهشتی است. نقش مینا بر تن فلزات، پیشینه ای پنج هزار ساله دارد؛ به گونه ای که در ابتدا در زیورآلات و سپس بر سطح ظروف نشانده شد.

تعریف مینا

مینا نوعی لعاب شیشه‌ ای شفاف است که بیشتر به رنگ شیشه کبود وجود دارد، و به ‌عنوان لعاب تزیینی در شیشه ‌گری، فلزکاری، سفالگری و... به کار می ‌رود.

به صورت کلی می توان هنر ميناکاری را هنر آتش و فلز ناميد، زيرا مينا، بر خلاف سفال و سراميک درجه پختش به صورت تنشی می ‌باشد. بدين ترتيب هنرمند می ‌بايست درجه پخت و ميزان حرارت هر يک از لعاب‌ ها و رنگ‌ های مورد استفاده در اثر را بداند، و به ترتيب از بالاترين درجه  پخت شروع و به پايين ‌ترين درجه پخت برسد.

 میناکاری

امروزه این هنر بیشتر بر روی مس انجام می‌ شود؛ ولی می ‌توان بر روی طلا و نقره نیز آن را به عمل آورد. طلا، تنها فلزی است که به هنگام ذوب شدن مینا، اکسید نمی ‌شود. از اینرو امکان اجرای طرحی همراه با جزئیات و با شباهت هر چه تمام تر بر روی مینا را ایجاد می ‌کند؛ در حالی که میناهای مسین و نقره ‌ای چنین کیفیتی را ندارند. شکل ‌گیری مینا نیز از ترکیب اکسید فلزات و چند گونه نمک در مجاورت حرارت بالا(۷۵۰ تا ۸۵۰ درجه سانتی گراد) می ‌باشد؛ که رنگ‌ ها در طول زمان و بر اساس دما بوجود می ‌آیند.

 میناکاری

تکنیک‌ های ساخت مینا

مینا دارای تکنیک ‌های مختلفی است و با ترکیبات رنگی مختلف ساخته می ‌شود: مینای خانه ‌بندی، مینای نقاشی، مینای مرصع، مینای شکری و مینای برجسته.

تاریخچه

از هنر ميناکاری ايران قبل از قرن دهم هجری قمری، (دوره صفويه) نمونه‌ های قابل ملاحظه ‌ای از لحاظ تعداد بر جای نمانده است. با توجه به آنچه که از بررسی ‌های معدود آثار باقی ‌مانده و نظرات به دست می آید، سابقه ميناکاری در ايران به هزاره دوم قبل از ميلاد می ‌رسد؛ و اين هنر از ايران آغاز، و به ساير نقاط جهان راه يافته است. "پروفسور آرتور ابراهام پوپ" در کتاب سيری در هنر ايران، درباره ميناکاری چنين اظهار عقيده کرده است: «ميناکاری هنر درخشان آتش و خاک است، با رنگ‌های پخته و درخشان که سابقه آن به 1500 سال پيش از ميلاد می  ‌رسد و ظهور آن بر روی فلز در طول سده ششم تا چهارم پيش از ميلاد مشاهده می ‌شود» و از سوی ديگر به گفته "اروبن سر کوليس" مينای خانه ‌بندی از ايران ساسانی سرچشمه گرفته است.

مینای خانه بندی:

قدیمی ‌ترین تکنیک مورد استفاده در تاریخ مینا که به آن اشاره شده است، تکنیک خانه‌ خانه، حفره‌ ای، حجره ‌ای یا خانه ‌بندی است؛ که به «مینای سیمی» نیز معروف است.

دلیل این نام گذاری نیز، به واسطه حجره ها و خانه هایی که در سطح فلزات با استفاده از مفتول ها ایجاد می گردد، می باشد.

میناکاری

مينای خانه‌ بندی به روشی از توليدات اطلاق می ‌گردد، که در آن طرح مورد نظر توسط مفتول‌ های فلزی (مسی، نقره‌ای يا طلايی) ساخته می ‌شود، و بر روي يک زمينه (که بايد از جنس مفتول‌ها باشد) قرار می ‌گيرد. البته قبل از قرار دادن مفتول‌ ها، زمينه طرح مورد نظر بايد توسط مينای شفاف پوشانده شود. بعد از قرار دادن مفتول‌ ها و تشکيل طرح مورد نظر، دوباره کار به کوره فرستاده می ‌شود؛ تا مفتول‌ ها در لعاب شفاف زيرين ثابت گردد. سپس هر يک از خانه‌ های موجود در طرح، توسط مينای رنگی مورد نظر، پر می ‌شود. و به ترتيب از بالاترين درجه پخت در کوره قرار داده و پخته می ‌شود.

میناکاری

 در این روش، سیم‌ های نازک را نورد می ‌کنند، تا کمی پهن شود. مفتول ‌ها را بر خطوط اصلی طرح قرار می‌ دهند تا طرح به ‌وسیله این مفتول‌ ها خانه ‌بندی شود.

برای ثابت نگه داشتن سیم‌ ها در محل خود، به زمینه کار لحیم می‌ زنند. در نتیجه، فضاهای جداگانه‌ ای در طرح به وجود می ‌آید، که داخل آن ‌ها را با رنگ ‌های مینای خانه ‌بندی پر می ‌کنند.

سپس کار را در کوره قرارمی دهند، تا رنگ ‌ها پخته شود. سیم‌ ها بعد از حرارت دیدن در کوره سیاه می ‌شوند؛ که برای تمیز کردن آن ‌ها، به وسیله سمباده نرم روی بدنه مینا می‌ کشند، تا سیاهی ‌ها پاک و رنگ‌ های اضافی، هم‌ سطح با سیم شود.

میناکاری

بنابراین، تمام دورگیری ‌هایی که به‌ وسیله سیم انجام شده بود نمایان می ‌گردد و شکل بسیار ظریف و زیبا نشان داده می ‌شود. در بعضی موارد برای جلوگیری از سیاه شدن سیم‌ های فلزی، قبل از حرارت دادن، روی مینا را با یک لعاب بی‌ رنگ می‌ پوشانند و سپس آن را در کوره می ‌پزند.

میناکاری

بعد از ساخت نیز، قطعات را برای جلوگیری از اکسید شدن سطح مس و نقره، درون محلول رقیق کیلر و تینر می‌ اندازند. و سپس خشک می ‌کنند. این کار باعث ماندگاری بیشتر و ثبات رنگ فلزات در آثار تولید شده می ‌شود.

زیرساخت یا اسکلت مینای خانه ‌بندی

زیرساخت یا اسکلت استفاده ‌شده، در هنر مینای خانه‌بندی از فلزاتی مانند مس، طلا، نقره، برنج و مانند آن است. امروزه برای تولید مینا بیشتر از مس، به سبب چکش‌خواری و انعطاف‌پذیری و قیمت مناسبش، استفاده می‌شود. اسکلت ظروف مورد نظر را استاد مسگر می‌سازد که ممکن است به‌صورت بشقاب، گلدان، پلاک و نظیر آن در ابعاد و شکل‌های مختلف باشد. البته مس مورد استفاده باید به‌صورت تخته و خالص باشد. مس‌هایی که ناخالصی دارند، برای کارهای مینای خانه‌بندی مناسب نیستند؛ زیرا اگر مس ناخالصی داشته باشد ورقه می‌شود و مینای به‌دست‌ آمده ترک می‌خورد. قطر مس های مورد استفاده در هنر مینای خانه‌بندی معمولاً 7 و 8 میلی‌متر است، و گاهی هم از مس یک سانتی متری برای کارهای برجسته و بزرگ استفاده می‌ شود.

میناکاری

 ویژگی ها

ویژگی‌ اجسام مینای خانه ‌بندی در صورتی که به‌ صورت استاندارد و صحیح تهیه شده باشند، به شرح زیر است:

  • دارای شفافیت و تلألؤ قابل‌ توجهی است. در واقع، یک اثر مینای خانه ‌بندی کدر نیست.
  • قابل شست ‌و شو است؛ با آب گرم یا آب سرد، اسفنج، یا هر پاک ‌کننده دیگری می‌ توان آن را تمیز کرد.
  • اگر مدت‌ زمان طولانی از عمر اجسام مینای خانه ‌بندی بگذرد، با شست ‌وشو مانند روز اول شفاف و براق می ‌شوند.
  • اگر روی اجسام مینای خانه ‌بندی دست بکشیم، برجستگی رنگ‌ ها و مفتول‌ های برنجی خانه ‌بندی شده را لمس می ‌کنیم.
  • همه آثار مینای خانه ‌بندی به یک شکل و دقیق نیستند؛ زیرا در هنر دست ممکن است هر اثر تفاوت ‌هایی هرچند جزئی با دیگر آثار ساخته ‌شده داشته باشد.

 میناکاری

 مصنوعات معاصر مینای خانه‌ بندی ایران

زیورآلات مینای خانه‌ بندی: یکی از پرکاربردترین محصولات هنر مینای خانه ‌بندی در حال حاضر، زیورآلات مینای خانه ‌بندی است. این زیورآلات به ‌صورت پلاک، گوشواره، دست‌ بند و انگشتر ساخته می‌ شوند. یکی از دلایل مهم افزایش کاربرد زیورآلات در این زمینه، هزینه بالای ساخت مینای خانه ‌بندی است؛ که در زیورآلات، در سطح کوچک ‌تری اجرا می ‌شود و قیمت آن نیز کاهش و قابل ‌خرید برای عموم می گردد.

میناکاری

ظروف مینای خانه‌ بندی: ظروف به کار رفته در مینای خانه‌ بندی بیشتر جنبه کاربردی- تزیینی دارند، و به دلیل گران شدن این اشیا، کمتر هنرمندی به ساخت ظروف در مینای خانه بندی مبادرت می ‌ورزد. بر این اساس، ظروف مینای خانه‌ بندی بیشتر برای گردشگران و کلکسیون‌ دارها ساخته می ‌شود.

منابع

  • احمدی خطیر، زهرا. (1394). فرایند ساخت لعاب رنگ‌های مینای خانه‌بندی و کاربست آن در جهت طراحی و ساخت دیوارکوب، کارشناسی ارشد، ایران، تبریز، دانشگاه هنر اسلامی تبریز؛ دانشکده هنرهای کاربردی، هنر اسلامی.
  • برونشتاین، لئو. (1387). سیری در هنر ایران، ترجمه: پرویز مرزبان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • شریف‌زاده، سید عبدالمجید. (1381). «مینا، نقش و آتش»، تهران: کتاب ماه.
  • فیض‌اللهی، غلامعلی؛ خواجه احمد عطاری، علی‌رضا؛ مقتدایی، عباس. (1390). بازشناسی هنرهای سنتی-اسلامی (1) هنر مینا، اصفهان: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  • یاوری، حسین. (1380). «فلزکاری»، تهران: سوره مهر.

 

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد