ترمه، پارچه ‌ای دلفریب از باغ خیال

1398-02-08
ترمه، پارچه ‌ای دلفریب از باغ خیال

ترمه

ترمه، از فاخرترین سوغات ایران است؛ که هنرمند باغی از نقش های اصیل را گره به گره بر آن تا همیشه سبز و پابرجا می کند. صنایع دستی کشورمان را باید در فهرست کم نظیر ترین صنایع دستی جهان قرار داد. یکی از صنایع دستی گران و با ارزش و فاخر ایرانی، ترمه می باشد. هر گاه در هر کوی و برزن در داخل و خارج از  کشور، نمایشگاه یا جشنواره ای از صنایع دستی ایران برگزار می شود، ترمه، اعتباری به رویداد می دهد و نگاه های ظریف حرفه ای ها را به سمت خود جلب می کند.

ترمه

این پارچه  گران ‌بهای بافته‌ شده از الیاف بسیار لطیف، یکی از محبوب ترین صنایع دستی نساجیو نفیس ایران می ‌باشد.

تعریف ترمه:

پارچه ترمه، به پارچه ظريف و لطيفي که از دو سري نخ تار و پود که با دست در دستگاه نساجي سنتي بافته شده باشد، اطلاق مي‌ شود؛ به نحوي که پود در پشت پارچه به صورت آزاد، و تراکم پودي آن زياد باشد، و جنس آن از کرک، پشم يا ابريشم طبیعی و مصنوعی با طرح‌ هاي اصلي‌ و سنتي ايران است.

ترمه

ترمه در فرهنگ لغت دهخدا ‹‹ به تيرمه و پارچه نفيسي که از کرک بافند و يا پارچه ابريشمي که قسمتي از شال است و داراي رنگ ‌هاي متعددي و گل وبوته مي ‌باشد، تعبير شده است.››

در جايي ديگر آن را واژه‌اي هندي مي‌ نامند، كه به معني درخت سروي است كه در حالت خضوع و خشوع در مقابل عظمت الهي سرفرود آورده است.

 ترمه

پیشینه ترمه بافی:

شروع ترمه بافي در ايران به اوايل دوره صفويه مي رسد؛ هر چند برخي بر آنند كه زادگاه اصلي ترمه قلب آسياي مركزي و ارتفاعات كشمير است؛ عده اي نيز بر اين باورند كه ترمه بافي در ابتدا درايران آغاز گرديد و سپس به كشمير راه يافته است .آنچه در خصوص اين پارچه بسيار ظريف مي توان گفت اين است كه ذوق و سليقه و ابتكار ايرانيان در ظرافت بافت، جنس و طرح هاي خيال انگيز آن در جهان كم نظير مي باشد .اين هنر در دوره شاه عباس صفوي به اوج شكوفايي و تكامل خود دست يافت، كه شهره جهان گشت و به يكي از محصولات صادراتي ايران مبدل شد.

 ترمه

بافت، نقش و رنگ در ترمه:

ترمه با طرح ‌های بسیار متنوعی در نقاط مختلف ایران بافته می ‌شود. برای ترمه ‌بافی از ابریشم و پشم مرغوب با الیاف بلند استفاده می ‌کنند؛ اما امروزه در ترمه بافی از الیافی با جنس ویسکوز،ریون و با تاری از جنس پنبه نیز تولید می گردد.

 ترمه

 نخ‌ ها با رنگ‌ های گیاهی و مواد مصنوعی طبیعی، و بیشتر به رنگ‌ های عنابی، قرمز، سبز، نارنجی و مشکی رنگرزی می‌ گردند. برخی از نقش‌ های متنوع ترمه بافی عبارتند از: بته جقه، گل‌ های شاه عباسی، بته خرقه، شاخ گوزنی، امیری، راه راه (محرمات)، بته سروی و بته بادامی.

 ترمه

دستگاه سنتی ترمه بافی، چوبی بوده و توسط صنعتگران محلی در همان مناطق ساخته می شده است.

در نمونه سنتی دستگاه داری چهار ورد می باشد که این وردها توسط پدال زیر پای بافنده به حرکت درمی آید.این دستگاه چهاروردی برای بافت ترمه نیاز به یک نفر بافنده و یک نفر گوشواره کش دارد. استاد کار در قسمت پایین و پشت دستگاه می نشیند و گوشواره کش در بالای دستگاه استقرار می یابد و کارش انتخاب و تعیین نخ های مخصوص برای ایجاد نقش برروی پارچه و هدایت نخ ها به پایین برای انجام کار بافت است. لذا طرح های زیبایی که بر روی ترمه مشاهده می شود، حاصل همکاری و هماهنگی استاد کار بافنده و گوشواره کش است.

ترمه

در گذشته نقش‌های ترمه را به روش انگشتی ایجاد می ‌کردند ولی امروزه از دستگاه چهاروردی (که برای شعربافی و نساجی سنتی به کار می ‌رفت) استفاده می‌ شود.

ترمه

امروزه ماشین های نساجی کار بافت را راحت تر کرده اند و ترمه بافی وارد حیطه صنعتی شده است. اما همچنان از ارزش و نقش های اصیل این هنر کم نگشته.

یكی از وظایف مهم و مشكل بافنده ترمه انتخاب رنگ و جور كردن آن ها می باشد؛ كه این جور كردن یا از طریق رنگ های متجانس و دارای هارمونی انتخاب می شود یا حتی ممكن است از انتخاب رنگ متضاد در یك فرم مشخص نیز نوعی تجانس و زیبایی به چشم بخورد كه این مسئله یك راز در هنر ترمه ایران است.

ترمه

كاربرد ترمه در گذشته و حال:            

ترمه در زمان های گذشته مصارف متنوع و گوناگونی داشته است كه از جمله: دوختن لباس های فاخر، اشرافی، پرده، جانماز، خلعتی و... را می توان نام برد.

 ترمه

امروزه نیز از ترمه به عنوان پارچه مبلمان ـ پشتی و رومیزی و ... استفاده می شود؛ ضمن این که از این پارچه ظریف به صورت تکمیلی آن می توان کیف های زنانه و مردانه و نیز پشتی تولید کرد.

 ترمه

مصرف كنندگان ترمه در گذشته بیشتر رجال و اشراف و پادشاهان بوده اند و در زمان حال اغلب اقشار متوسط و بالای جامعه هستند كه آن را بعنوان هدیه در عروسی ها و در اعیاد و مراسم رسمی و خانوادگی به یكدیگر تقدیم می كنند .

 ترمه

نگهداری، شستشوی ترمه

اصولاً پارچه ترمه به سبب بافت منحصر به فرد، و به دلیل تراکم زیاد پودهایش از مقاومت نسبی مطلوبی برخوردار است و در مجموع پردوام تر از بقیه انواع پارچه است. با این وجود، نور و رطوبت از بزرگترین عوامل رنگ پریدگی ترمه است. زیرا قسمت‌های سیاه آن در برابر نور و حرارت حساس تر از بقیهٔ قسمت ‌ها بوده و به راحتی آن‌ ها را جذب می‌ کند. هم چنین بید یکی از دشمنان ترمه است و به همان گونه که پارچه‌ های پشمی در برابر بیدزدگی محافظت می ‌شود، می ‌بایست در نگهداشت ترمه اقدام شود، که متداول ‌ترین آن‌ ها استفاده از نفتالین می‌ باشد.

برای شست وشوی پارچه های ترمه در صورتی که از رنگ ثابت گیاهی برخوردار باشد از هر نوع محلول شوینده ای می توان استفاده کرد. اما از آن جا که معمولاً ترمه با آستری و یراق همراه می‌ شود، شستن ترمه با آب به محصول آسیب می‌ رساند و از طرفی دمای بالای آب و مواد شیمیایی موجود در مواد شوینده نیز می‌ تواند آسیب زا باشد؛ بنابراین تنها راهی که برای شستشوی ترمه پیشنهاد شده خشکشویی است.

ترمه، پارچه ‌ای دلفریب از باغ خیال

منابع:

  •         یاوری، حسین. (1382). آشنایی با هنرهای سنتی. تهران: صبای سحر.
  •         رضواني، مريم. (1377). سيري در صنعت ترمه بافي استان يزد. یزد:انتشارات اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان يزد.
  •         احسنت، ساره. (1382).  كاوشي در نقوش سنتي ترمه، انتزاع و ساده سازي طبيعت. یزد: دانشگاه يزد؛ مجتمع هنر و معماري؛ دانشكده نقاشی

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد