چینی بند زنی شغلی که انسان را به خاطرات دور می برد

1397-08-05
چینی بند زنی شغلی که انسان را به خاطرات دور می برد

چینی بندزنی، شغلی که انسان را به خاطرات دور می برد؛ امروزه بسیاری دیگر این نام برایشان شاید حتی آشنا هم نباشد که چینی بندزن چه کسی است.

در چند دهه گذشته شغلی وجود داشت که امروزه از فهرست شغل ها حذف شده است؛ شغلی به نام چینی بندزن ( آن که کاسه و بشقاب را پیوند دهد). همانگونه که از نامش پیداست چینی بندزن ظروف شکسته چینی را به هم بند می زد.

چینی بند زنی

چینی بندزن ها بصورت دوره گرد بودند و در محل های خاصی به مدت معینی اطراق می نمودند تا به کار چینی بند زنی بپردازند.

در گذشته بخش عمده ای از ظروف منازل همانند کاسه، بشقاب، قوری و ... از جنس چینی بود. این چینی ها به تلنگری بند بود و در اثر ضربه ای می شکست. زنان خانه در طول سال تکه های شکسته چینی را تا آمدن چینی بند زن نگاه می داشتند. چینی بند زن هر از چند گاهی می آمد و در مدت کوتاهی اهالی محل ظروف چینی را برای ترمیم به نزد او می بردند.

چینی بند زنی

ابزار و وسایل کار چینی بند زنی:

ابزارکار چینی بندزن بسیار ساده بود و شامل جعبه یا همان میزکار، مته، کمان کوچک ( ابزاری برای چرخاندن سرمتهچسب مخصوص، تسمه های بسیار باریک و ظریف می شد.

این ابزار بسیار ساده و ابتدایی است ولی با این حال مراحل این عمل نهایت مهارت و استادی و دقت استادکار را می طلبد.

چینی بند زنی

1- کمان: این وسیله به عنوان اصلی ترین ابزار، در دسترس چینی بندزن قرار می گرفت و از قسمت های زیر تشکیل شده است:

قیف برنجی: وسیله ای قیفی شکل از جنس برنج (شبیه مدادهای امروزی) که در قسمت انتهایی آن، الماس جاسازی می گشت.

الماس: الماس های ریز به اندازه یک دانه کریستال شکر، از مغازه های جواهر فروشی تهیه می شد و در قسمت انتهایی نوک قیف برنجی جاسازی می شد. این الماس ها تا زمانی که گم نمی شد قابل استفاده بودند و مشکل شکستن نداشتند ولی مشکل زمانی پیش می آمد که این الماس در مقابله با چینی های سخت تر و یا شیشه از جای خود در می رفت و در مغازه بین تلی از خاک گم می شد.

در این مواقع برای پیدا کردن الماس گم شده، تمام مغازه را جارو کرده و خاک جمع شده را در تشت آبی می ریختند، به این ترتیب الماس درخشنده درمیان انبوه خاک خود را ظاهر می کرد.

تکه چوب نازک از جنس درخت بید

این تکه چوب به طول تقریبی 30 سانتیمتر و قطر تقریبی یک سانتیمتر از جنس بید تهیه می شد؛ چراکه حالت فنری دارد و برای این منظور بهتر عمل می کند.

نخ لحاف دوزی: تکه چوب درخت بید به وسیله نخ لحاف دوزی به قسمت قیفی شکل متصل می گشت.

2- مفتول مفتول های آهنی و نرم به ضخامت حدود 1 تا 5/1 میلی متر مورد استفاده قرار می گرفت. این مفتول ها ابتدا به صورت فولادی و سخت هستند که بعد از سوختن نرم می شود.

مفتول ها را روی سندان با چکش می کوبند تا مسطح و برای کوک یا بندزدن آماده شود.

چینی بند زنی

3-سندان:

سندانی به نام گولاخلی(این واژه معادل گوش دار فارسی می باشد) که از سندان های حرفه مسگری است، در کارگاه بند زنی مورد استفاده قرار می گرفت و برای دو منظور استفاده می شد:

  1.   کوبیدن مفتول در روی آن به وسیله چکش
  2.  درست کردن قسمت هایی از قوری شکسته به ویژه دهانه آبریز قوری از جنس برنج

4- چکش معمولی کوچک:

از چکش هم برای دو منظور استفاده می شد:

1-کوبیدن و پهن کردن مفتول بر روی سندان

2-کوبیدن بند یا کوک در قسمت بند خورده.

5- چسب ها و خمیرهای بندزنی

الف- چسب های حیوانی مانند: سریشم معمولی، سریشم ماهی، چسب پوست خرگوش، چسب سفیده تخم مرغ با آهک (معرف ترین و پرمصرف ترین چسب در چینی بند زنی چسب حیوانی به نام زامیشگه).

 ب- چسب های گیاهی مانند: سریش، شواز، کتیرا، صمغ عربی، گلوتن و نشاسته، عصاره ریوند از ریشه گیاه ریواس.

چینی بند زنی

 نحوه کار چینی بندزن:

 چینی بندزن، چینی های شکسته را تحویل می گرفت و به مرور یک به یک با کمان و مته محل های مورد نظرش را سوراخ می کرد و تکه های شکسته را با چسب مخصوص چینی می چسباند و با بندهای کوچک فلزی (تسمه های فلزی باریک) ظروف را به هم وصل می کرد .

چینی بند زنی

پس از ترمیم هر یک از ظروف به ازای دسترنج، مقداری گردو، بادام، گندم و یا پول دریافت می کرد. اقامت چینی بند زن بستگی به تعداد چینی های شکسته اهالی داشت و معمولا پس از سپری شدن ده تا پانزده روز محل خود را برای کار در محله ای دیگر ترک می کرد .

بعد از بند زدن دو قطعه چینی شکسته توسط مفتول و سیم، چینی بندزن ماده‌ای به نام زامیشگه (که از ترکیب آهک و سفیده تخم مرغ درست می کنند) را به محل کوک یا بند می مالید تا بند را درجای خود ثابت و محکم کند، برخلاف تصور از این ماده جهت چسباندن دو قسمت جدا شده استفاده  نمی شود و مورد مصرف دیگر آن این است که در محل بند، مفتول را در داخل سوراخ‌ها محکم می کند تا اگر احتمالاً قسمتی از سوراخ‌های ایجاد شده پر نشده‌ است، پر شود.

چینی بند زنی

با این کار بندها و یا مفتول‌ها به هنگام شستشو جا به جا نمی شوند. بسیاری از ظروف مانند بشقاب، نعلبکی و کاسه از پشت بندزده می شوند و تعداد بند ایجاد شده، بسته به بزرگی و کوچکی ظروف و همچنین نوع شکستگی آن ها دارد و قطر آن ها با توجه به ظرافت چینی یا شیشه، متغیر و متفاوت می شود.

مثلاً برای نعلبکی که دو تیکه شده، سه بند در نظر گرفته می شود و برای بشقاب و پیش دستی چهار بند؛ برای کاسه، شش الی هفت بند؛ و برای قوری نصف  شده، هشت بند لازم است که دو بند  در زیر قوری و سه تا در یک سمت و سه تا در سمت دیگر ایجاد می شود.

چینی بند زنی

در موارد نادری که قسمتی از چینی شکسته گم می شد، از قطعات چینی های شکسته موجود، تکه‌ ای را انتخاب می کردند و به اندازه قطعه گم شده اطراف آن را به وسیله انبردستی، به آرامی و آهستگی می چیدند تا نهایتاً به اندازه مورد نظر در بیاید، اگر این قطعه گم شده کوچک بود، بعد از اتمام کار دو طرف قسمت خالی مانده را با زامیشگه پر می کردند و این خمیر پس از خشک شدن جای قطعه گم شده را پر می کرد.

چینی بند زنی

برخی از مشاغل به گونه‌ ای در تاروپود جامعه تنیده شده که حتی ضرب ‌المثل‌ها و فرهنگ عامه نیز از آن ها نشأت گرفته است. اشتغال امروزه تنها یک راه برای درآمدزایی و گذران زندگی محسوب می‌ شود، اما در گذشته این طور نبوده است.آن ها که اندکی گذشته را به ‌خاطر داشته باشند، می‌ دانند که بندزدن چینی تنها مختص ظروف شکسته نبود، قهوه‌ چی‌ های قدیمی و زنان با تجربه، قوری ‌های چینی گل قرمز خود را که در آن زمان بسیار گران ‌قیمت و ارزشمند بود و معمولا استفاده زیادی نیز داشت را قبل از استفاده، بند می‌ زدند تا استحکام آن ها بیشتر شود.

 چینی بند زنی

گذر ایام بسیاری از یادها، خاطره‌ها، رفتارها و حتی چشم‌ اندازها را پاک کرده است، خاطراتی نظیر صدایی که در میان کوچه‌ های باریک و خانه ‌های به هم چسبیده و صمیمی، به گوش همه می ‌رسید.

چینی بند زنی

فریاد مردی که می‌گفت «چینی‌بند زن اومده، چینی شکسته رو بند می‌زنه» یا «لحاف دوزیه .....». اگرچه امروزه بسیاری از حرفه‌ ها، با رنگ و لعاب مدرنیته، محو شده‌ اند یا در حال محو شدن هستند، اما نسل های قبل بخوبی این خاطره ها را بیاد دارند. این شغل نیز همچون شغل های دیگر به دلیل مهاجرت و نیز پیشرفت کمی و کیفی وسایل و عدم نیاز به ترمیم مجدد آن متاسفانه از فهرست مشاغل حذف شده است.

 منبع:

  • مردانه، سولماز. (1387). هنرهای سنتی فراموش شده اردبیل(چینی بندزنی-مسگری). اردبیل: محقق اردبیلی.

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد