سنگ فیروزه

1397-07-05
سنگ فیروزه

 فیروزه مظهر آبی آسمان، دریا و نشانی از بی حد و مرز بودن آن دو است. سنگ فیروزه یکی از محبوب ترین سنگ های قیمتی در ایران و جهان می باشد؛ که از عهد باستان در ایران شناخته شده است؛ و در سراسر دنیا یافت می شود. تاریخچه فیروزه به عنوان سنگی معنوی به 7500 سال پیش باز می گردد. فیروزه ایرانی یکی از بهترین فیروزه های دنیاست و معادن فیروزه در ایران جزو اولین معادن این سنگ به شمار می رود. فیروزه یکی از اولین سنگهایی است که به دلیل رنگش استخراج شد و به عنوان سنگی تاریخی و با قدمت شناخته می شود.

این سنگ ظاهراً به صورت نامتبلور و به صورت رگه و دانه ‌هاي پراکنده در داخل سنگ مادر يافت مي‌شود. ميزان بلورهاي فيروزه در طبيعت بسيار کم است و به علت جلاپذيري و رنگ جالب مورد توجه بوده است.

سنگ فیروزه

فیروزه یکی از کانی های گرانبهاست که می توان آن را ارزشمندترین کانی های غیرشفاف در دنیای تجارت جواهرات به شمار آورد. سالیان سال فیروزه ایران مرغوب ترین فیروزه در جهان بوده و واژه فیروزه نیشابور به معنی زیبا ترین فیروزه دنیا بوده است.

 چگونگی به وجودآمدن فیروزه:

مس عامل اصلی شروع فرآیند تشکیل فیروزه است. فيروزه در مکان هايي بوجود می آيد که ميزان مس موجود در منطقه بالا باشد و بیشتر اوقات در رسوبات مس در محیط‌ های بایر و نسبتا کم آب یافت می شود.

تقریباً تمامی فیروزه ها در نواحی آتشفشانی یافت می شوند و بهترین نوع این سنگ در نزدیکی سطح زمین قرار دارد. این سنگ باید کاملاً خشک شود تا استحکام داشته باشد. معادن فیروزه ای که در عمق بیشتر قرار دارند، به دلیل اسیدی که ذرات آب زیرزمینی تولید می کنند، نرم می شوند.

سنگ فیروزه

فيروزه يک فسفات آلومينيوم با سختي حدود 6 است. اين کاني به طور طبيعي در طيف وسيعي از رنگ ها٬ از آبي آسماني روشن تا سبز خاکستري يافت مي شود. فيروزه با رنگ آبي خوشرنگ، بهترين کيفيت را دارا مي باشد و بسيار کمياب است؛ در حالي‌ که رنگ سبز يا آبي کمرنگ که از ارزش کمي برخوردار است، فراواني بيش تري دارد.

سنگ فیروزه

ماده رنگی فیروزه مربوط به مس و آهن است رنگ این سنگ بسته به میزان آهن و مس موجود در ترکیب فیروزه، از آبی آسمانی تا سبز متغیر است. در صورتي که ميزان مس موجود در کاني زياد باشد به رنگ آبي، در صورتي که آهن زياد داشته باشد به رنگ سبز و در صورت وجود آلومينيم زياد به رنگ سفيد ديده مي‌شود، که به ترتيب ارزش آن کاهش مي يابد يعني رنگ آبي با ارزش ‌ترين نوع فيروزه است.

سنگ فیروزه

فیروزه در دو نوع صاف (عجمی) و رگه دار (شجری) یافت می شود. در ایران نوع عجمی طرفداران زیادی دارد .

سنگ فیروزه

سنگ فیروزه شجر فیروزه ای است که به علت وجود گل و سنگ های میان قسمت های آبی رنگ فیروزه به شکل تصویر یک درخت مشاهده می شود و به همین علت به آن فیروزه شجری می گویند.

در مقابل فیروزه شجری، فیروزه عجمی قرار دارد و به فیروزه ای گفته می شود که سطح آن پاک و یکدست و عاری از هرگونه گل و لای باشد(برعکس فیروزه شجر) و طبیعتا قیمت آن از فیروزه شجر بالاتر است. فیروزه دو رنگ را ابرش می نامند.

 اروپائیان نوع شجری و ایرانیان نوع عجمی را که بدون شجره است، می پسندند.

سنگ فیروزه

رنگ خاکه فیروزه، سفید و گاهی سبز روشن است. فیروزه مصنوعی را از رنگ کردن سنگ "مها" به ‌دست می آورند که "خضرا" نامیده می شود. این فیروزه در صورت شکستن از فیروزه اصل تشخیص داده می‌شود؛ چون سطح شکستگی آن سفید است.

تنها کانی که شباهت زیادی به فیروزه دارد "کریزوکلا" است، ولی به علت اختلاف سختی می ‌توان آن‌ ها را از هم تشخیص داد.

سنگ فیروزه

حرارت بالا رنگ آبی ‌آسمانی فیروزه را به سبز مات تبدیل می‌کند. ضمناً جلا دادن نگین باعث پر رنگ‌تر شدن آن می‌گردد. البته رنگ خالص آبی در فیروزه کمیاب بوده و اغلب در لابه لایش رگه‌های تارعنکبوتی به رنگ های قهوه ‌ای، سیاه و یا خاکستری تیره به چشم می‌خورد.

 شبکه عنکبوتي:

آنچه در اغلب فيروزه ها عموميت دارد، وجود رگه يا رگچه‌ هايي سياه يا قهوه اي رنگ برجسته است که مربوط به سنگ مادر تشکيل دهنده فيروزه مي‌ باشد. اين رگه ها گاه در طرح‌ هاي منظم و غيرمنظم شکل مي ‌گيرند، که در چنين حالتي به آن شبکه عنکبوتي و در اصطلاح بازار ايران به آن فيروزه شجري مي‌گويند. اگر اين طرح منظم و زيبا باشد باعث افزايش ارزش فيروزه خواهد شد و اگر نامنظم و به صورت نقطه و لکه ‌اي باشد از ارزش فيروزه خواهد کاست.

سنگ فیروزه

شناخت و ارزش فيروزه:

جواهرفروشان براي تشخيص فيروزه سطح پشتی نگین فیروزه را با استفاده از شعلهکوچک فوتک حرارت داده و سپس با ذره‌بین محل حرارت دیده را با دقت بررسی می نمایند، مشاهد پوسته‌های قهوه ‌ای دال بر اصل بودن فیروزه می ‌باشد؛ در این آزمایش کریزوکولا تغییری نمی‌ کند. گفتنی است اغلب فیروزه‌های موجود در بازارها با موم، روغن، پارافین، رزین و پلاستیک مُذاب مورد بهسازی و تثبیت رنگ واقع شده ‌اند.

سنگ فیروزه

موارد استفاده فيروزه:

فيروزه در ساخت انگشتر، گوشواره و ظروف درباري در ميان اروپائيان به کار مي ‌رود.این کانی به ‌دست فیروزه‌ تراشان شکل داده می‌ شود و به عنوان نگین برای انگشتر، گردنبند، گوشواره و دیگر جواهرات به کار می‌ رود. همراه داشتن این سنگ در دین اسلام به عنوان انگشتر بسیار توصیه شده‌ است.

سنگ فیروزه

حساسیت فیروزه و نگهداری سنگ فیروزه:

سنگ فیروزره هر چه قدر هم که خوش رنگ و گران قیمت باشد باز هم باید تحت شرایط خاصی نگهداری شود.هرچه فیروزه گران تر و ارزشمند تر،نگهداری از آن دقت بیشتری می طلبد تا دچار آسیب نشود. در زمان استفاده باید مراقب بود تا این سنگ زیبا در معرض مواد اسیدی و قلیایی غلیظ قرار نگیرد.

عمده ترین آسیب، تغییر رنگ فیروزه از آبی روشن به سبز بد رنگ است، که در این حالت دیگر فیروزه به حالت اول خود باز نمی گردد.

سنگ فیروزه

بعضی اوقات فیروزه را داخل آب قرار می دهند تا رنگ زیباتری پیدا کند، که صحیح است و باعث روشن شدن رنگ فیروزه می شود. ولی حدود بیست ساعت که در معرض هوا قرار گیرد رطوبت خود را از دست می دهد و خشک می شود، و به رنگ اول باز می گردد. در بعضی از مواقع هم دیده می شود فیروزه های گران قیمت را که داخل آب قرار داده اند، بعد ازخشک شدن، یک خط زردرنگ در دور و حاشیه آن ایجاد شده که هرگز پاک نمی شود و قطعا به ارزش فیروزه لطمه می زند.

مهم‌ ترین خطری که فیروزه را تهدید می‌ کند ایجاد خراش روی فیروزه، آب داغ و مواد شیمیایی خانگی است و دلیل آن نیز ترکیب هیدراتی در سنگ است. فیروزه سنگی زنده می‌ باشد و نسبت به روغن و مواد شیمیایی مانند مواد شوینده بسیار حساس بوده و تغییر رنگ می‌دهد. خلل و فرج سنگ باعث جذب چربی ‌ها و موجب تغییر رنگ فیروزه می‌ شود. برای تمییزی این سنگ هرگز از تمیزکننده‌های اولتراسونیک نباید استفاده کرد و از نزدیک کردن این سنگ با مواد حاوی کلر نیزباید اجتناب نمود.

سنگ فیروزه

آب و نور نیز باعث تغییر رنگ فیروزه می ‌شود. فیروزه از جمله سنگ‌ های زینتی و با ارزش است که به علت خلل و فرج ‌های زیادی که درون آن وجود دارد، نباید آن را با آب ‌شست. بهتر است آن را با پارچه‌ های نخی نرم و تمیز و یا چرم جلا دهید.کانی فیروزه به راحتی کثیف و گرد آلوده می ‌شود؛ برای رفع غبار و کثیفی، بازدم بر آن اثر نامطلوب دارد. چنان چه مدت زیادی در آب بماند جلای آن کاهش می ‌یابد. اگر چربی یا روغن بر سطح فیروزه مالیده شود، خلل و فرج را پر کرده و به تدریج گرد و غبار موجود در هوا بوسیله ذرات چربی جذب شده و جلای فیروزه را از بین می ‌برد. چنان ‌چه اثر نفوذی ذرات روغن عمیق باشد، ممکن است کانی خاصیت جلاپذیری و صیقل مجدد را هم از دست بدهد.

سنگ فیروزه

از لحاظ تخصصی در بحث جواهر سازی هم در مورد فیروزه ها این نکات بسیار حائز اهمیت است: اول اینکه سنگ فیروزه جواهری است که نباید آن را روی یک قطعه طلا آبکاری کرد. هنگام آبکاری یک قطعه جواهر که مزین به سنگ فیروزه است ابتدا باید سنگ فیروزه از روی کار پیاده گردد و سپس آبکاری شود. دومین نکته تخصصی در مورد فیروزه هم این است که سنگ فیروزه شجر را نباید هنگام پرداخت زیر فرچه پرداخت وارد کنید چون به علت وجود گل  و لای آن به سرعت متلاشی می شود و از بین می رود.

بهسازي فيروزه:

فيروزه‌ها جواهرات نسبتا" نرم و کاملا" حساس هستند. بدين معني که رنگ فيروزه مي‌تواند در طي استفاده کم‌رنگ شود. به همين دليل امروزه حتي براي فيروزه‌هايي با کيفيت عالي يک مرحله بهسازي شامل واکس زدن در نظر گرفته مي‌شود. عمل واکس زدن باعث مي‌شود تا ضمن افزايش سختي و در نتيجه افزايش دوام کاني، از محو شدن رنگ فيروزه به مرور زمان نيز جلوگيري شود.

واکس فيروزه يک‌نوع رزين مصنوعي است که طي روشي خاص با فرو بردن فيروزه در آن صورت مي‌گيرد. امروزه اکثر فيروزه‌ها با اين روش بهسازي مي‌شوند و اين عمل حتي باعث افزايش قيمت و ارزش فيروزه مي ‌شود.

سنگ فیروزه

موارد کابردی نگهداری سنگ فیروزه:

پیشنهاد می شود که هرگز فیروزه را داخل آب قرار ندهید.هرگز فیروزه را در معرض حرارت زیاد قرار ندهید. بعضی اوقات برای خشک کردن فیروزه آن را کنار کتری، سماور، بخاری و یا سشوار قرار می دهند که اشتباه است و ممکن است به فیروزه آسیب جدی وارد کند. فقط کافی است آن را در یک محل خشک و گرم مثل کنار یک لامپ مهتابی برای حدود ۲۴ ساعت نگه دارید.

هرگز مواد شوینده و تمیز کننده قوی به فیروزه نزنید؛ موادی مثل وایتکس وآنزیم های پاک کننده.

هنگامی که با صابون یا مایع شستشو، دست ها را می شویید، حتما انگشتر فیروره را از انگشت خارج کنید؛ آن را خشک کنید، و مراقب باشید تا کف صابون در پشت فیروزه باقی نمانده باشد.

اگر قرار است برای مدت طولانی از زیور آلات فیروزه خود استفاده نکنید بهتر است آن را داخل پنبه یا خاک اره قرار داده، در یک سلفون پیچیده وحتی داخل سلفون را نیز مکیده و از هوا خالی کنید، تا فیروزه در معرض هوا هم قرار نگیرد.

فیروزه نیشابوری اگر در شرایط مناسب نگهداری شود هرگز خراب، فاسد و چرب نمی شود.  اما فیروزه های آمریکایی در برخی از موارد از فیروزه نیشابوری هم خوش رنگ تر می شود، ولی بعد از مدتی ترک ترک شده و خط های سفید رنگی روی آن ظاهر می شودکه نشان دهنده فساد فیروزه است.

 دانستنی های معنوی سنگ فیروزه:

فیروزه در نزد مسلمانان در همه کشور های اسلامی سنگی ارزشمند است و تمام مسلمانان علاقه دارند تا یک قطعه فیروزه را در روی انگشتر یا گردن آویز خود داشته باشند. در روایات آمده که معصومین سلام الله علیها هم به استفاده از فیروزه سفارش فرموده اند و حتی سفارش شده که بعضی از ادعیه هم روی فیروزه حکاکی شود و بعد مورد استفاده قرار گیرد.

سنگ فیروزه

رنگ آبی فیروزه بسیار آرامش بخش است و می توان بدون خستگی مدت ها روی آن خیره شد و از رنگ منحصربه فرد آن لذت بصری برد. رنگ آبی آن نشان از صلح،دوستی و آرامش است و مظهر قدرت و عشق می باشد. از خواص دیگر فیروزه که زیاد درباره آن صحبت شده، این است که این سنگ در تنظیم فشار خون،تنظیم ضربان قلب مفید است. استفاده از آن برای از بین بردن اضطراب و استرس سفارش شده است. نگاه کردن به آن قوه بینائی را افزایش می دهد و حتی سفارش شده که سرمه آن تهیه شود و در اطراف چشم قرار گیرد.

یک قطعه فیروزه خوش رنگ بخرید و خوب از آن نگهداری کنید و همیشه به آن نگاه کنید؛ مخصوصاًزیر نور مهتاب، و از رنگ زیبای آن لذت ببرید.

سنگ فیروزه

منابع:

  • بیانی، سوسن. (1390). جواهرشناسی سنگ های قیمتی(جلد دوم). تهران: انتشارات سمت.
  • فراحمدی، نوشین. (1391). فیروزه. تهران: پارینه.
  • دولتخواه، مجتبی. (1360). کانی,بلور,گوهر. تهران: دولتمند.

 

 

 

 

 

 

برچسب: سنگ فیروزه

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد