مُرَصَّع کاری

1397-06-14
مُرَصَّع کاری

قبایی و کلاهی سخت فاخر/ مُرَصَّع کرده از درّ و جواهر (عطار)

مُرَصَّع کاری هنری فاخر و ارزشمند از روزگاران قدیم تا به امروز است که مرزی ندارد و در جهان همچنان می درخشد. هنری زیبا و قیمتی که یک جواهر را خلق می کند و به آن ارزش و درخشش می بخشد.

مُرَصَّع کاری

مخراج کاری یا نگین کاری چیست ؟

مُرَصَّعکاری نام یکی از هنرهای اصیل ایرانی در شاخه ی هنرهای دستی سنگی است که آثاری خیره کننده را خلق می کند. مُرَصَّع در لغت، معنی " آنچه با جواهر تزئین شده باشد " یا " جواهر نشان " را می دهد؛ نشاندن جواهر ( سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی ) بر روی ظروف ، زیور آلات و اشیاء تزئینی.

این کار، چسباندن سنگ نیست بلکه نوعی ، سوارکاری سنگ ها بر روی اشیاء می باشد. بدین ترتیب می توان گفت که هنر مُرَصَّع کاری عبارت است از نشاندن جواهر، سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی و زدن نقشی تازه بر روی ظروف، زیورآلات، قاب و بسیاری چیزهای دیگر می باشد. از مُرَصَّع کاری با نام های مخراج کاری و جواهر کاری نیز یاد می شود.

مُرَصَّع کاری

هنر مُرَصَّع کاری با سابقه ای هزاران ساله...

از هزاران سال پیش ساخت زیور آلات و یا ظروف تزئینی و نشاندن نگین بر روی آن ها در ایران رایج بوده است. آثاری چون جام ها، کاسه ها و زیور آلاتی جواهر نشان که مربوط به دوره های هخامنشیان،اشکانیان ، ساسانیان می باشد گواه این امر است که هنرمندان از هزاران سال پیش در زمینه نشاندن سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی بر روی این اشیاء تبحر داشته اند؛ که البته همانند هنرهای دیگر و به رسم آن روزگار، این تکنیک ها سینه به سینه و از پدر به فرزند و ندرتا از استادکار به شاگرد مطمئن و قابل اعتماد رسیده است.

مُرَصَّع کاری

از دوره های هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان آثاری مانند زیورآلات، جامها، کاسه ها، مدالها و.....یافت شده است که نشان دهنده تبحر هنرمندان آن دوران در ساخت مُرَصَّع زیورآلات و تزئین آن ها با هنر قلم زنی - سیاه قلم - جانده (جون ده) کاری رو به کمال و زیبایی سوق داشته است.

مُرَصَّع کاری

 پس از ورود اسلام و به دلیل اینکه در دین اسلام استفاده و استعمال ظروف نقره و طلا مکروه شناخته شد، صنعتگران و هنرمندان آن دوران تلاش نمودند با ساخت اشیایی از قبیل جای دعا، قاب قرآن، زیورآلات و....هنر مُرَصَّع کاری خود را عرضه بدارند و مهمتر از آن سعی در حفظ تکنیک، رسم و سنت قدیمی مُرَصَّع کاری نمایند و قوانین مذهبی هم محفوظ بماند. به همین ترتیب در طول سالیان با کمی پیشرفت تا قرون هفده و هجده  هنر مُرَصَّع کاری در طبقه اشراف و بزرگان زنده و جاری ماند.

مُرَصَّع کاری

 از قرن نوزدهم شاهد ظهور خلاقیت و تکنیک های متفاوت طراحی و اجرای جواهرسازی و مخراج کاری (مُرَصَّع کاری) بوده ایم که این تحول و نوگرایی به دلیل پاسخگویی به احساس نیاز طبقه متوسط جامعه که ثمره ی انقلاب صنعتی بوده است، می باشد. نیاز هایی که با معرفی مدل های جدید توسط طراحان، هنرمندان و جواهرسازان با استعداد آن زمان پاسخ داده شد. نمادهایی مانند گل ها و حیوانات و تکنیک هایی ریزه کارانه، نقش مهم و پررنگی در این دوره و پیشرفت روز افزون هنر مخراج کاری داشتند.

مُرَصَّع کاری

در روزگار ما از هنر مُرَصَّع کاری بیشتر در ساخت زیورآلات استفاده می‌شود، به همین دلیل هنرمند مُرَصَّع کار، فعالیت خود را پس از آماده شدن زیور آغاز می‌کند. گذاشتن سنگ بر روی طلا یا نقره (یا فلزات مناسب دیگر) به چهار روش صورت می‌پذیرد:

1-ریلی

2-قلم خور

3-کاسه‌ای

4-چنگی

مُرَصَّع کاری

ابزار کار مُرَصَّع کاری:

اولین چیزی که برای هنر مُرَصَّع کاری به آن نیاز است انواع سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی همچون زمرد، الماس، فیروزه، یاقوت، عقیق، یشم و ... می باشد و سپس به ظرف، زیور یا هر شی دیگری که بر آن مخراجکاری صورت بگیرد، احتیاج دارید. برای کار با سنگ ها و انتقال آنها بر روی سطوح به ابزار زیر نیاز است:

1- قلم انگلا، برای قلم زنی

2- قلم چنگ خواباندن

3- گوار سه غلطان که با غلتاندن آن بر روی طلا یا نقره می توان قسمت بالای دیواره ای که اطراف نگین را گرفته بر روی نگین خواباند و آن را د رجای خود ثابت کرد

4- سمبه

5- ماردالا كه كاربردي شبيه چكش دارد

مُرَصَّع کاری

شیوه ی کار:

مُرَصَّع کاری بر روی زیورآلات: برای انجام مُرَصَّع کاری از چهار روش ریلی، قلم خور، کاسه ای و چنگی استفاده می شود. اینکه هنرمند کدام روش را انتخاب می کند بستگی به نوع پایه کار دارد.

روشهای نصب سنگ های قیمتی ونیمه قیمتی بر روی زیورآلات غالبا به نحوه ساخت آن زیور بر می گردد. در واقع ابتدا سازنده زیورآلات، جای مخصوص به سنگ مورد نظر را خالی می گذارد و آنگاه هنرمند مُرَصَّع کار برای نشاندن سنگ اقدام می کند.

مُرَصَّع کاری

در روش ریلی، بر روی طلا یا نقره جای ریل مانندی برای نگین خالی است که پس از آن که مُرَصَّع کار سنگ را در این محل جای داد، با سمبه وضربه ابزاری چکش مانند، فلز اطراف نگین را به آ ن نزدیک می کند.

مُرَصَّع کاری

در روش قلم خور، حفره ای مخروطی برای نگین تعبیه شده که مناسب نگین هایی است که تراش مخروطی (مارکیز ) دارند. پس از جا انداختن نگین در جای مورد نظر با استفاده از قلم، مقداری از طلا یا نقره مورد نظر به سمت نگین هدایت می شود و درواقع روی نگین می خوابد .

مُرَصَّع کاری

در روش کاسه ای و چنگی نیز با توجه به فضای کاسه مانندی که برای نگین در نظر گرفته شده است، ابتدا نگین در جای خود قرار می گیرد، سپس چنگ هایی از طلا یا نقره دور آن را می گیرد (روش چنگی ) ویا با استفاده از سوهان مقداری از فلز آن زیور روی سنگ خوابانده می شود و در این حالت نگین در جای خود ثابت می شود .

مُرَصَّع کاری

در بعضی مناطق برای چسباندن موقتی نگین بر روی زیور آلات مورد نظر ابتدا از کمی موم استفاده می کنند که هنگام کار با قلم یا سوهان نگین از جای خود حرکت نکند و کار راحت تر انجام گیرد و در آخر کار با مقداری حرارت، موم ذوب می شود و می توان آن را با دستمال پاک کرد. ولی در مورد تمام سنگ ها نمی توان از این روش استفاده کرد زیرا حرارت رنگ بعضی از سنگها را عوض می کند.

 مُرَصَّع کاری

مُرَصَّع کاری بر روی فلز و سفال:

در مورد سطوح فلزی می توان جای سنگ را بر روی سطح گود نمود و سنگ یا فلز ذوب شده را در آن نشاند. با لحیم کردن فلز در کناره های سنگ می توان آن را در جای خود محکم کرد. در روش دیگر که در سفال و فلز مشترک است، پس از مشخص نمودن محل قرار گرفتن سنگ ها، از چسب های مخصوص و مقاوم در برابر آب، رطوبت هوا و آفتاب برای چسباندن آنها استفاده می کنند؛ که این کار زیاد حرفه ای نمی باشد.

مُرَصَّع کاری

 منبع:

  •        علی مردانی، حمیدرضا. (1392). کلیات گوهرشناسی1و 2و 3. تهران: پازینه.
  •        اکبرزاده، داریوش. (1391). آثار زرین و سیمین ایران. تهران: پازینه.

 

برچسب: مرصع کاری

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد