نگاهی کوتاه بر هنر عبا بافی

1395-08-06
نگاهی کوتاه بر هنر عبا بافی

بسیاری از هنرهای دستی رایج در کشور، با جود قدمت دیرینه ای که در ایران دارند اما سبقه ای غیر ایرانی داشته و از کشورهای همسایه و حتی دیگر قاره ها توسط جهانگردان و مسافران وارد کشور می شده است؛ یکی از این هنرها عبا بافی است که از جمله هنرهای دستی اعراب به شمار می رود اما در ایران به عنوان هنری سنتی مطرح شده و در شهرهای مختلفی همچون بوشهر، نایین ، بهبهان، مشهد و... گونه های مختلفی از آن را شاهد هستیم.(تصویر 1)

یک نمونه عبای بافته شده از پشم شتر

تصویر1- یک نمونه عبای بافته شده از پشم شتر

«پشم» اعم از پشم گوسفند یا شتر ماده ‏ی اصلی تهیه ‏ی عباست. در گذشته ای نه چنان دور پشم به عنوان تار نیز در بافت عبا به کار می‏رفته‏ است اما امروزه برای چله‏ کشی عبا از نخ‏های پنبه‏ ای که‏ توسط کارخانجات ریسندگی تولید می‏شود و علاوه بر داشتن ضخامت‏ یکنواخت، چله‏ کشی آن نیز سهل‏ تر انجام می‏گیرد، استفاده می‏شود. (تصویر 2)

نمونه های مختلف پشم

تصویر2- نمونه های مختلف پشم

شیوه تولید عبا به‌ این‌ ترتیب است که مقدار دو تا سه کیلوگرم پشم که معمولاً از ۲ شتر یک‌ساله به دست می‌آید تهیه می‌شود و سپس مو و کرک‌های زبر و خشن آن جدا می‌شود و پشم لطیف باقیمانده جداشده و قسمت‌های نامرغوب و بدرنگ آن جدا می‌شود.

مشکل‌ترین مرحله ریسندگی آن است که به‌وسیله زنان روستایی و بر روی دوک‌های دستی و به‌صورت بسیار نازک و صاف ریسیده می‌شود؛ این عمل نیز معمولاً ۲ تا ۳ ماه به‌طور می‌انجامد. پشم آماده به استادکار عباباف برای بافت عبا سپرده می‌شود.(تصویر3)

نخ ریسی بانوان روستایی

تصویر3- نخ ریسی بانوان روستایی

بافت عبا بر روی دستگاه چوبی بسیار سنتی و قدیمی صورت می‌گیرد که شامل ۲ تکه چوب افقی و عمودی و تعدادی چرخ و شانه چوبی است که قسمت انتهای آن در گودالی قرار می‌گیرد تا بافنده ضمن نشستن با دست‌ و پاهای خود اقدام به بافت کند. (تصویر4)

یک نمونه دستگاه عبا بافی

تصویر4- یک نمونه دستگاه عبا بافی

پس از اینکه بافتن عبا خاتمه یافت آن را از نورده ای عقب و جلو باز می‏کنند و رشته ‏ی اضافی تارها را از ابتدا و انتهای قواره می ‏چینند.اکنون‏ مرحله ‏ی پرداخت عبا فرا می‏رسد. پرداخت عبا نیز ابزارهای مخصوص خود را دارد که عبارتند از:

سوزنی، که تخته‏ای مربع‏ شکل بوده و بر یک ضلع آن ردیفی از سوزن‏ های نوک تیز تعبیه ‏شده، سوزنی که پرزهای اضافی را از لابلای بافت‏ عبا بیرون‏ کشیده به سطح می‏ آورد.

پرداخت، تخته ‏ای است با ابعادی متناسب با کف دست انسان که روی‏ آن را با ورقی آجیده از حلبی پوشانده ‏اند. پرداخت، سطح عبا را از زائدات‏ باقیمانده پاک‏ کرده، آن را لطیف و یکنواخت می‏سازد. (تصویر5)

پرداخت توسط استادکار

تصویر5- پرداخت توسط استادکار

درفش،زواید و خاشاکی را که با پرداخت و سوزنی به سطح عبا بالا آمده ‏اند، بیرون می‏کشد.

منقاش، برای برداشتن خاشاک و زواید داخل تار و پود عبا با درفش‏ توأمان عمل می‏کند.(تصویر6)

یک نمونه منقاش

تصویر6- یک نمونه منقاش

تیغ عباتراشی،موهای سطح عبا و پرزهای برآمده را تراشیده از بین‏ می‏برد.

قیچی برای صاف کردن لبه‏ های کناری عبا و چیدن پرزهای خوابیده‏ ی‏ کناره پس از اطو کردن استفاده می شود. (تصویر7)

صاف کردن لبه های عبا توسط قیچی

تصویر7- صاف کردن لبه های عبا توسط قیچی

اطوی ذغالی که در این مرحله محلولی مرکب از آب، برگ ساییده‏ی حنا و مقدار کمی صابون است به واسطه ‏ی گلوله‏ ای پشمی‏ بر سطح عبا کشیده می‏شود به نحوی که آن را نمناک سازد. سپس اطوی‏ ذغالی را که قبلا خوب داغ شده است با فشار و محکم روی آن می‏کشند تا باعث انسجام و استحکام بیشتر تار و پود و خوابیدن پرزهای باقیمانده روی‏ سطح عبا گردد.(تصویر 8)

یک نمونه عبا پس از پرداخت نهایی 

تصویر8- یک نمونه عبا پس از پرداخت نهایی

صنعت عبابافی صنعتی منحصربه‌فرد است كه در میان روحانیون و كشورهای حاشیه خلیج فارس مشتریان بسیاری دارد اما امروزه به علت نبود حمایت‌های لازم در این زمینه و نیز سختی کار، بافت آن از رونق افتاده است.

 منابع و مآخذ:

1.سید صدر، سید ابوالقاسم. (1390)، دایره المعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن. چاپ سوم، تهران:انتشارات سیمای دانش.

 

 

 

دیدگاه خود را ارسال کنید

* نام و نام خانوادگی
* ايميل: (ايميل شما منتشر نمي شود)
* متن نظر:
* عبارت امنيتي را وارد نماييد